Zmiana na tronie w Norwegii nie oznacza próżni władzy – następca obejmuje tron automatycznie, zgodnie z zasadami zapisanymi w norweskiej konstytucji. Po śmierci monarchy uruchamiana jest jednak precyzyjna procedura obejmująca rząd, Storting i nowego króla. Jak dokładnie wygląda ten proces i dlaczego po raz pierwszy w najnowszej historii Norwegii znaczenie ma także pisemna przysięga drugiej osoby w kolejce do tronu? Odpowiedź kryje się w kilku konkretnych przepisach Grunnloven.
Zmiana na tronie w Norwegii
Norwegia pogrążona jest w żałobie po śmierci Jego Królewskiej Mości króla Haralda V i wspomina ukochanego monarchę. W przypadku śmierci króla lub królowej obowiązują jednak ściśle określone zasady dotyczące tego, co dzieje się w państwie i w jaki sposób nowy monarcha obejmuje tron.
Norwegia nigdy nie pozostaje bez głowy państwa
Norwegia jest monarchią, a na jej czele jako głowa państwa stoi monarcha. Kluczową zasadą jest to, że kraj nigdy nie pozostaje bez głowy państwa.
W chwili śmierci monarchy jego miejsce automatycznie zajmuje osoba znajdująca się na pierwszym miejscu w kolejności dziedziczenia. W zależności od sytuacji zostaje ona królem lub królową.
Monarcha przewodniczy również regularnym posiedzeniom Rady Państwa z udziałem rządu, które odbywają się na Zamku Królewskim.
Kto może odziedziczyć norweski tron?
Zasady sukcesji określa § 6 norweskiej konstytucji, czyli Grunnloven. Przepis wskazuje osoby uprawnione do dziedziczenia tronu.
Jeszcze do niedawna prawo sukcesji było związane z płcią – pierwszeństwo mieli mężczyźni. Od 1990 roku kobiety i mężczyźni są pod tym względem traktowani na równi.
Istotne jest jednak zastrzeżenie dotyczące osób urodzonych przed 1990 rokiem. W ich przypadku mężczyźni nadal mają pierwszeństwo przed kobietami w kolejności dziedziczenia.
Norweski system sukcesji jest liniowy. Oznacza to, że prawo do tronu mają dzieci króla lub królowej, a także dzieci osoby, która sama posiada prawo do dziedziczenia.
Co dzieje się natychmiast po śmierci monarchy?
Procedura rozpoczyna się od oficjalnego poinformowania najważniejszych osób w państwie o śmierci monarchy.
O śmierci zostają powiadomieni przewodniczący Stortingu, premier oraz pierwszy sędzia Sądu Najwyższego.
Następnie rząd zbiera się na nadzwyczajnej konferencji rządowej. Kolejnym etapem jest nadzwyczajne posiedzenie Rady Państwa na Zamku Królewskim z udziałem nowego monarchy.
Podczas tego spotkania rząd zostaje formalnie poinformowany o śmierci dotychczasowego monarchy. Jednocześnie przedstawione zostają imię oraz motto nowego króla lub królowej.
To właśnie w tym momencie procedura sukcesji nabiera oficjalnego charakteru, choć sam fakt objęcia tronu następuje automatycznie.
Nowy monarcha musi złożyć przysięgę przed Stortingiem
Sama sukcesja nie kończy procedury. Zgodnie z § 9 norweskiej konstytucji nowy monarcha powinien złożyć ustną przysięgę przed Stortingiem.
Jej treść jest ściśle określona:
„Obiecuję i przysięgam, że będę rządzić Królestwem Norwegii zgodnie z konstytucją i prawami, tak mi dopomóż Bóg wszechmogący i wszechwiedzący!”
Konstytucja przewiduje również obowiązek dotyczący drugiej osoby w kolejności dziedziczenia.
Zgodnie z § 44 osoba, która jest pełnoletnia i zajmuje drugie miejsce w kolejce do tronu, musi złożyć pisemną przysięgę przed Stortingiem.
Ingrid Alexandra złoży pisemną przysięgę
Śmierć króla Haralda jest pierwszym przypadkiem we współczesnej historii Norwegii, gdy druga osoba w kolejności dziedziczenia jest już pełnoletnia.
Oznacza to, że księżniczka koronna Ingrid Alexandra powinna złożyć pisemną przysięgę przed Stortingiem.
To istotna różnica w porównaniu z wcześniejszymi zmianami na norweskim tronie. W poprzednich przypadkach osoba zajmująca drugie miejsce w kolejności sukcesji nie była jeszcze pełnoletnia w chwili śmierci monarchy.
Przeczytaj również: Śmierć króla Haralda V. Rząd ogłosił narodową żałobę – flagi w Norwegii opuszczone do połowy
Jak wyglądało to wcześniej?
Historia najnowszej Norwegii pokazuje, że procedura może przebiegać nieco inaczej w zależności od tego, czy Storting aktualnie obraduje.
Kiedy król Haakon VII zmarł rano 21 września 1957 roku, jeszcze tego samego dnia na Zamku Królewskim odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Rady Państwa z udziałem nowego monarchy, króla Olafa V.
Storting nie obradował wówczas, dlatego przysięga została złożona podczas nadzwyczajnego posiedzenia Rady Państwa. Następnie powtórzono ją podczas otwarcia Stortingu 20 stycznia 1958 roku.
Kolejna zmiana na tronie nastąpiła w styczniu 1991 roku. Król Olaf V zmarł wieczorem 17 stycznia. Nadzwyczajne posiedzenie Rady Państwa z udziałem nowego króla, Haralda V, odbyło się na Zamku Królewskim o północy.
Tym razem Storting obradował, dlatego nowy król złożył przed nim przysięgę 21 stycznia 1991 roku.
Przysięga następcy tronu – co zmieniło się w ostatnich dekadach?
Równie interesująca jest kwestia przysięgi osoby znajdującej się na drugim miejscu w kolejności sukcesji.
W przypadku śmierci króla Haralda mamy do czynienia z pierwszą taką sytuacją we współczesnej historii Norwegii, w której druga osoba w kolejce do tronu jest już pełnoletnia.
Wcześniej wyglądało to inaczej.
Kiedy książę koronny Olav osiągnął pełnoletność 2 lipca 1924 roku, jego ojciec, król Haakon, nadal sprawował władzę. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku księcia koronnego Haralda, który osiągnął pełnoletność 21 lutego 1958 roku, oraz księcia koronnego Haakona, który stał się pełnoletni 20 lipca 1991 roku.
Wszyscy trzej znajdowali się na drugim miejscu w kolejności dziedziczenia jeszcze przed osiągnięciem pełnoletności. Dlatego przysięgę przed Stortingiem składali dopiero po osiągnięciu wieku pełnoletności.
Zmiana na tronie jest automatyczna, ale procedura ma wiele etapów
Norweski system monarchiczny został skonstruowany tak, aby śmierć monarchy nie powodowała przerwy w funkcjonowaniu państwa. Nowy monarcha obejmuje tron automatycznie, zgodnie z kolejnością dziedziczenia.
Dopiero później uruchamiane są kolejne formalne procedury: zawiadomienie najważniejszych władz państwowych, nadzwyczajne posiedzenie rządu, spotkanie Rady Państwa oraz złożenie konstytucyjnej przysięgi.
To nie jest polityczna decyzja rządu
Najważniejszy wniosek jest prosty: w Norwegii zmiana monarchy nie jest polityczną decyzją rządu ani parlamentu. Następca tronu wynika z zasad sukcesji, natomiast państwo przeprowadza następnie określone konstytucją czynności, które formalizują rozpoczęcie panowania nowego monarchy.
Rząd składa kondolencje w związku ze śmiercią króla Haralda V
Kondolencje rządu zostały wpisane do protokołu kondolencyjnego i podpisane przez obecnych ministrów.
Norweska mini lekcja języka – słownictwo z artykułu
- ein monark – monarcha
🇳🇴 Ein monark døyr.
🇵🇱 Monarcha umiera. - å arve – dziedziczyć
🇳🇴 Han kan arve trona.
🇵🇱 On może odziedziczyć tron. - arverekkefølgja – kolejność dziedziczenia
🇳🇴 Ho står først i arverekkefølgja.
🇵🇱 Ona jest pierwsza w kolejności dziedziczenia
Źródło: regjeringen, Zdjęcie: pixabay
Przeczytaj również: Śmierć króla Haralda V. Rząd ogłosił narodową żałobę – flagi w Norwegii opuszczone do połowy
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
