Przemoc i groźby w szkołach w Norwegii nadal stanowią poważne wyzwanie dla bezpieczeństwa nauczycieli i innych pracowników oświaty. Nowy raport norweskiej Inspekcji Pracy pokazuje, że niemal 9 na 10 skontrolowanych szkół ma braki w zakresie zapobiegania takim zdarzeniom. Problem dotyczy nie tylko reagowania na incydenty, ale przede wszystkim oceny ryzyka, przygotowania pracowników i systematycznej pracy nad bezpieczeństwem.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål) pod artykułem
Przemoc i groźby w szkołach w Norwegii. Raport pokazuje skalę problemu
Jeden z przypadków opisanych w materiale Inspekcji Pracy pokazuje, z jakimi sytuacjami mogą spotkać się pracownicy norweskich szkół.
Pracownik szkoły podstawowej zabronił uczniowi oglądania telewizji. W reakcji uczeń trzykrotnie uderzył go pięścią w twarz, a następnie podrapał i szarpał za włosy. Dwóch innych pracowników musiało interweniować, aby odciągnąć ucznia.
Poszkodowany pracownik doznał zawrotów głowy i złego samopoczucia, a następnie został skierowany na zwolnienie lekarskie.
To tylko jeden z przypadków zgłoszonych norweskiej Inspekcji Pracy przez szkoły podstawowe.
Przeczytaj również: Rząd Norwegii naciska na Meta. Dzieci mają być lepiej chronione w internecie – co się zmieni?
Problem nie dotyczy wyłącznie pojedynczych incydentów
Dyrektor Arbeidstilsynet Ingvill Kvernmo zwraca uwagę, że przemoc, groźby i obraźliwe zachowania wobec pracowników mogą prowadzić zarówno do obrażeń fizycznych, jak i problemów psychicznych.
W konsekwencji mogą pojawić się między innymi zaburzenia snu, zwiększona absencja chorobowa, a w najpoważniejszych przypadkach również trwała niezdolność do pracy.
Jednocześnie Inspekcja Pracy podkreśla, że takie zdarzenia nie muszą być nieuniknioną częścią pracy w szkole. Systematyczne działania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, właściwa ocena ryzyka oraz odpowiednie przygotowanie pracowników mogą ograniczyć ryzyko wystąpienia podobnych sytuacji.
Ponad 1000 kontroli w norweskich szkołach
W latach 2023–2025 Arbeidstilsynet przeprowadził ponad 1000 kontroli w szkołach podstawowych, placówkach SFO oraz szkołach średnich.
Kontrole dotyczyły między innymi przestrzegania przepisów prawa pracy oraz tego, czy szkoły prowadzą systematyczne działania w zakresie HMS – czyli bezpieczeństwa, higieny i środowiska pracy.
Szczególną uwagę poświęcono zagrożeniom związanym z przemocą i groźbami oraz innym obciążeniom zawodowym mogącym prowadzić do problemów zdrowotnych.
W 73 proc. przeprowadzonych kontroli stwierdzono naruszenia wymagań wynikających z przepisów prawa pracy. Łącznie wydano 2139 nakazów dotyczących konieczności podjęcia działań. W 156 przypadkach ich realizację powiązano z decyzją o zastosowaniu przymusowej kary pieniężnej.
W związku z poważnymi naruszeniami dotyczącymi przemocy i gróźb Arbeidstilsynet wydał również osiem decyzji o nałożeniu kar administracyjnych (OTG).
Niemal 9 na 10 szkół ma problemy z zapobieganiem przemocy
Jednym z najbardziej istotnych wniosków raportu jest poziom przygotowania szkół do identyfikowania zagrożeń.
W przypadku 8 na 10 skontrolowanych szkół stwierdzono, że placówki nie radzą sobie wystarczająco dobrze z identyfikowaniem i oceną ryzyka. Nie wdrażają również odpowiednich działań zapobiegających sytuacjom, które mogą prowadzić do problemów psychicznych lub dolegliwości mięśniowo-szkieletowych pracowników.
Jeszcze wyraźniej problem widać w przypadku przemocy i gróźb.
Braki w działaniach prewencyjnych wykryto w niemal 9 na 10 szkół.
Dotyczyło to między innymi niewystarczającej oceny tego, gdzie i kiedy mogą dochodzić do niebezpiecznych sytuacji, a także braków w procedurach dotyczących zapobiegania takim zdarzeniom i późniejszego reagowania na nie.
Rozpoznanie zagrożeń, szkolenie pracowników, jasne procedury
Dane z kontroli pokazują, że problem nie sprowadza się do pojedynczych agresywnych zachowań uczniów. Kluczową kwestią jest przygotowanie szkoły jako organizacji: rozpoznanie zagrożeń, szkolenie pracowników, jasne procedury i konsekwentne monitorowanie sytuacji.
Ponad 1200 zgłoszeń dotyczących przemocy w pracy
Arbeidstilsynet opublikował wcześniej również raport dotyczący pracowników, którzy od 2000 roku zginęli lub doznali poważnych obrażeń w wyniku przemocy i gróźb w miejscu pracy.
Z danych wynika, że sektor edukacyjny należy do branż, w których odnotowuje się wysoki udział zgłoszeń dotyczących przemocy i zagrożeń.
Norweska minister pracy i integracji Kjersti Stenseng podkreśla, że bezpieczeństwo powinno być zapewnione niezależnie od miejsca wykonywania pracy – w klasie, placówce opieki nad dziećmi czy zakładzie przemysłowym.
Jej zdaniem odpowiedzialność za bezpieczeństwo oraz psychospołeczne środowisko pracy spoczywa na pracodawcy. Minister zapowiedziała również, że norweski rząd pracuje obecnie nad przygotowaniem krajowej strategii dotyczącej środowiska pracy.
Co robią szkoły, które radzą sobie lepiej?
Raport pokazuje, że sytuacja poszczególnych szkół jest zróżnicowana. Niektóre placówki wypracowały bardziej systematyczne podejście do HMS, podczas gdy inne nadal mają problemy z właściwym wdrażaniem działań prewencyjnych.
Ingvill Kvernmo zwraca uwagę, że część szkół zbyt szybko przechodzi do wdrażania konkretnych działań, pomijając wcześniejszą dokładną analizę problemu. W efekcie podejmowane środki mogą być zbyt ogólne albo niedostosowane do rzeczywistego zagrożenia.
Według Arbeidstilsynet szkoły, które osiągają lepsze rezultaty, działają w sposób uporządkowany i systematyczny. Przygotowują ocenę ryzyka uwzględniającą lokalne warunki, zapewniają pracownikom praktyczne szkolenia oraz dbają o rzeczywistą współpracę i wymianę wiedzy.
Samo przygotowanie dokumentów nie wystarcza. Działania muszą być również realizowane i sprawdzane w praktyce.
Rola dyrektora i właściciela szkoły
Raport wskazuje także na znaczenie zaangażowania kadry kierowniczej.
Trwałe efekty są trudniejsze do osiągnięcia, jeśli działania dotyczące środowiska pracy nie są odpowiednio zakotwiczone na poziomie kierownictwa i właściciela szkoły.
W przypadku szkół publicznych ważną rolę odgrywa również poziom gminny. Właściciel szkoły powinien zapewnić dyrektorom oraz kadrze kierowniczej odpowiednie możliwości, zasoby i kompetencje potrzebne do wdrażania działań zapobiegawczych.
Jak podkreśla Kvernmo, jasne i aktywne przywództwo jest jednym z istotnych czynników wpływających na skuteczność działań. Wszystkie szczeble organizacji powinny traktować kwestie środowiska pracy jako stały element funkcjonowania szkoły, a nie reakcję podejmowaną dopiero po wystąpieniu poważnego incydentu.
Inspekcja Pracy nie tylko kontrolowała, ale również szkoliła
Działania Arbeidstilsynet w sektorze edukacyjnym nie ograniczały się do kontroli.
Istotnym elementem programu było również doradztwo i przekazywanie szkołom wiedzy na temat sposobów zapobiegania problemom związanym ze środowiskiem pracy.
45 gmin oraz jedna jednostka administracji regionalnej otrzymały wsparcie w formie seminariów stacjonarnych. W procesie uczestniczyli przedstawiciele poszczególnych szkół, w tym dyrektorzy, przedstawiciele pracowników oraz osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i środowisko pracy.
Doświadczenia z programu wskazują, że takie doradztwo może zwiększać wiedzę i świadomość oraz pomagać we wdrażaniu konkretnych działań. Warunkiem jest jednak jednoczesne zapewnienie odpowiednich zasobów, zaangażowania kierownictwa i systematycznej pracy.
Bezpieczeństwo w szkole wymaga systematycznej pracy
Raport Arbeidstilsynet pokazuje, że norweskie szkoły nadal mają wiele do zrobienia w zakresie ochrony pracowników przed przemocą i groźbami.
Najważniejszy wniosek nie dotyczy jednak wyłącznie liczby wykrytych naruszeń. Dokument wskazuje przede wszystkim na potrzebę wcześniejszego rozpoznawania zagrożeń, praktycznego przygotowania pracowników oraz konsekwentnego prowadzenia działań związanych z HMS.
Dla nauczycieli i innych pracowników szkoły oznacza to, że bezpieczeństwo powinno być elementem codziennego funkcjonowania placówki, a nie tylko reakcją na sytuację kryzysową.
Źródło: Arbeidstilsynet, raport „Tilsyn og veiledning i undervisningssektoren” dotyczący kontroli i doradztwa w sektorze edukacyjnym w latach 2023–2025.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
- vold – przemoc
🇳🇴 Ansatte skal ikke utsettes for vold på jobb.
🇵🇱 Pracownicy nie powinni być narażeni na przemoc w pracy.2. - arbeidsmiljø – środowisko pracy
🇳🇴 Et godt arbeidsmiljø er viktig for alle ansatte.
🇵🇱 Dobre środowisko pracy jest ważne dla wszystkich pracowników.3. - risikovurdering – ocena ryzyka
🇳🇴 Skolen skal gjennomføre en risikovurdering.
🇵🇱 Szkoła powinna przeprowadzić ocenę ryzyka.
Zdjęcie: pixabay
Przeczytaj również: Rząd Norwegii naciska na Meta. Dzieci mają być lepiej chronione w internecie – co się zmieni?
Założyciel i redaktor naczelny Radia Wataha oraz portalu Wataha.no. Od blisko 20 lat mieszka w Norwegii, gdzie aktywnie działa na rzecz Polonii, łącząc ludzi, instytucje i rzetelne informacje w jednym miejscu.
Steve Joobs (Łukasz Pawłowicz) – Twórca medium, które od 2017 roku bez wsparcia dotacji informuje, pomaga i integruje Polaków w Norwegii – od spraw urzędowych i prawa pracy, po życie codzienne i wydarzenia społeczne.
Znany z bezpośredniego stylu i podejścia „bez ściemy” – stawia na konkret, wiarygodne źródła i realną pomoc. Radio Wataha i Wataha.no to dla niego nie projekt, tylko misja i odpowiedzialność wobec ludzi.
Na co dzień rozwija radio, prowadzi audycje i wywiady oraz tworzy treści, które mają sens i wartość dla Polaków mieszkających za granicą.
