80 lat po wojnie – Norwegia nadal wypłaca świadczenia za II wojnę światową
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål) pod artykułem
Ponad 80 lat po wyzwoleniu Norwegii system emerytur wojennych wciąż działa. Według najnowszych danych NAV, na koniec 2025 roku świadczenia pobierało 653 osoby. Troje na czworo z nich to osoby, które straciły żywiciela rodziny w czasie II wojny światowej lub w jej wyniku.
W całym 2025 roku NAV wypłacił łącznie 81 milionów koron norweskich tytułem emerytur wojennych.
Trzy razy więcej emerytów wojennych niż na początku
System emerytur wojennych powstał już w 1946 roku, kiedy norweski parlament – Storting – uchwalił odrębne ustawy dla personelu wojskowego oraz dla ludności cywilnej i członków ruchu oporu. Celem było wyrównanie strat związanych z utratą zdolności do pracy oraz zabezpieczenie rodzin ofiar działań wojennych.
Początkowo zakładano, że urazy są przede wszystkim fizyczne i tymczasowe. Z czasem jednak okazało się, że psychiczne skutki wojny również mogą mieć trwały charakter.
– Uznanie psychicznych skutków późnych urazów wojennych spowodowało wielokrotne rozszerzenie systemu. Te zmiany przyczyniły się do gwałtownego wzrostu liczby świadczeniobiorców – wyjaśnia Magne Sortland.
Liczba emerytów wojennych wzrosła z około 6 000 w 1966 roku do ponad 18 000 pod koniec lat 70. Od końca lat 80. systematycznie maleje – wraz ze starzeniem się pokolenia, które przeżyło wojnę. Na koniec 2025 roku wynosiła już tylko 653 osoby.
Stulatki wśród świadczeniobiorców
Dzisiejsi pobierający należą do najstarszych mieszkańców Norwegii. Ponad połowa osób otrzymujących wojskową emeryturę wojenną ma od 90 do 99 lat, a 15 procent ukończyło 100 lat. Wśród świadczeniobiorców cywilnych 46 procent mieści się w przedziale 90-99 lat. Łącznie 39 spośród wszystkich pobierających przekroczyło setkę.
Dzieci również padły ofiarą wojny
Między wojskowymi a cywilnymi świadczeniobiorców istnieje wyraźna różnica wiekowa. Część cywilnych emerytów z trwałym uszczerbkiem na zdrowiu jest młodsza od wojskowych – bo ofiarami wojny były też dzieci.
– Wśród cywilnych rencistów wojennych na koniec 2025 roku większość nie ukończyła jeszcze 90 lat. To efekt m.in. bombardowania szkoły Holen w dzielnicy Laksevåg w Bergen w 1944 roku, w którym zginęły i ucierpiały dzieci. To właśnie sprawia, że system funkcjonuje dłużej, niż można by się spodziewać – mówi Sortland.
Wypłaty jeszcze przez dekady
Zgodnie z nową analizą NAV świadczenia będą kontynuowane przez wiele kolejnych dziesięcioleci. Powód? Wielu obecnych emerytów wojennych ma młodszych małżonków, którym w przyszłości przysługiwać będzie renta po zmarłym.
– Wielu emerytów wojennych ma młodszych partnerów, którzy z czasem nabędą prawo do renty rodzinnej. Musimy więc założyć, że wypłaty będą kontynuowane jeszcze przez wiele dekad – podkreśla Magne Sortland.
O ile renta inwalidzka była niegdyś najpowszechniejszym świadczeniem, o tyle renta rodzinna dominuje od końca lat 90. Od 2012 roku niemal nie przyznaje się nowych rent inwalidzkich, lecz co roku do systemu dołączają nowi uprawnieni po zmarłych.
– Dla wielu emerytura wojenna jest zarówno przypomnieniem, jak i uznaniem tego, czego doświadczyli oni sami lub ich najbliżsi. Choć liczba świadczeniobiorców jest dziś niewielka, historia systemu pokazuje, że skutki wojny nadal odciskają piętno – również na dzisiejszych systemach pomocy społecznej – podsumowuje Sortland.
Trwałość zobowiązań państwa
Liczby są małe, ale wymowa symboliczna. To, że norweski system społeczny wciąż wypłaca emerytury wojenne ponad 80 lat po zakończeniu II wojny światowej, świadczy zarówno o skali ludzkich tragedii tamtych lat, jak i o trwałości zobowiązań państwa wobec ofiar. Warto przy tym pamiętać, że wśród pobierających są osoby, które ucierpiały jeszcze jako dzieci — i które noszą te rany do dziś.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
1. krigspensjon – emerytura/renta wojenna
Mange mottar fortsatt krigspensjon i Norge – Wiele osób nadal otrzymuje w Norwegii wojenną emeryturę.
2. etterlattepensjon – renta rodzinna
Hun fikk etterlattepensjon etter mannen sin – Otrzymała rentę rodzinną po swoim mężu.
3. forsørger – żywiciel rodziny
Familien mistet sin forsørger under krigen – Rodzina straciła swojego żywiciela podczas wojny.
4. senskader – późne skutki urazów
Psykiske senskader kan vare hele livet – Psychiczne skutki urazów mogą trwać całe życie.
5. ytelse – świadczenie
Nav utbetaler ulike ytelser hvert år – Nav wypłaca każdego roku różne świadczenia.
Wspieraj Wataha Integrasjon Forening, nasz Vipps: 696837 … dziękujemy 🙂
Źródło: Nav, Zdjęcie: Wojtek Sobieski
Przeczytaj również: Czy norweska sieć komórkowa jest odporna na blackout? Nkom ostrzega przed zagrożeniem
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
