Islandia i UE znów znalazły się w centrum politycznej debaty, a już 29 sierpnia mieszkańcy kraju zdecydują, czy rozpocząć od nowa negocjacje akcesyjne. Stawką nie jest jednak jeszcze członkostwo w Unii, lecz otwarcie drogi do kolejnych rozmów, których wynik również musiałby zostać zaakceptowany przez Islandczyków. Największe pytanie brzmi dziś nie tylko: ile będzie ją to kosztować i czy korzyści okażą się większe od rachunku?
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål) pod artykułem
Islandczycy nie głosują jeszcze za członkostwem w UE
To najważniejsze rozróżnienie przed referendum.
29 sierpnia 2026 roku Islandczycy odpowiedzą na pytanie:
„Czy Islandia powinna ponownie rozpocząć negocjacje akcesyjne z Unią Europejską?”
Do wyboru będą odpowiedzi „tak” lub „nie”.
Jeżeli zwycięży opcja „tak”, Islandia wróci do formalnych rozmów z Unią Europejską. Dopiero ich zakończenie i wynegocjowanie warunków członkostwa otworzyłoby drogę do drugiego referendum, w którym mieszkańcy zdecydowaliby już, czy rzeczywiście chcą wejść do UE.
To oznacza, że sobotnie głosowanie nie będzie referendum w sprawie członkostwa. Będzie raczej decyzją, czy Islandczycy chcą otworzyć drzwi do takiej możliwości.
Islandzkie władze podkreślają również, że wniosek o członkostwo złożony w 2009 roku nigdy formalnie nie został wycofany. Negocjacje prowadzone w latach 2009–2013 zostały natomiast wstrzymane.
Co właściwie oznaczają negocjacje akcesyjne?
Rozmowy z Unią Europejską nie oznaczają automatycznego przyjęcia Islandii do Wspólnoty.
Proces obejmuje analizę islandzkiego prawa i porównanie go z prawem UE w 35 obszarach negocjacyjnych. W trakcie rozmów Islandia może przedstawiać swoje stanowisko i próbować uzyskać rozwiązania odpowiadające jej interesom.
To szczególnie ważne w przypadku kraju, którego gospodarka i polityka są mocno związane z morzem.
Podczas wcześniejszych negocjacji, zakończonych wstrzymaniem rozmów w 2013 roku, otwarto 27 z 33 rozdziałów merytorycznych, a w 11 przypadkach rozmowy zostały zakończone.
Islandia nie zaczynałaby więc wszystkiego od absolutnego zera.
Największa niewiadoma? Rybołówstwo
Jednym z najtrudniejszych tematów pozostają islandzkie łowiska.
Rybołówstwo ma dla Islandii znaczenie gospodarcze, społeczne i polityczne znacznie większe niż w większości państw europejskich. Przeciwnicy członkostwa obawiają się, że wejście do UE mogłoby ograniczyć możliwość samodzielnego decydowania o zasobach morskich.
Z drugiej strony zwolennicy negocjacji argumentują, że właśnie po to potrzebne są rozmowy – aby sprawdzić, jakie warunki Islandia mogłaby rzeczywiście wynegocjować.
To jedna z najważniejszych różnic w argumentacji obu stron.
Przeciwnicy pytają: co stracimy?
Zwolennicy odpowiadają: najpierw negocjujmy, a dopiero później zdecydujmy.
Ile Islandia zapłaci za członkostwo w UE?
I właśnie tutaj zaczyna się najbardziej kontrowersyjna część całej debaty.
Islandzki rząd przedstawił szacunki, według których trzeba brać pod uwagę nie tylko bezpośrednie wpłaty do budżetu UE, ale również środki, które Islandia mogłaby otrzymać z unijnych funduszy oraz koszty, które zniknęłyby wraz ze zmianą obecnych zasad współpracy z UE.
Według przedstawionych założeń nominalny dochód narodowy Islandii w 2025 roku wynosił około 5000 mld koron islandzkich.
Przy założeniu, że islandzkie zobowiązanie netto wobec UE wyniosłoby około 0,2–0,3 proc. dochodu narodowego, potencjalna wartość netto wynosiłaby około 10–15 mld koron rocznie.
To jednak nie jest ostateczny rachunek.
W obliczeniach uwzględniono także około 2 mld koron rocznie związanych ze współpracą w ramach EOG, a jednocześnie wskazano, że część kosztów tej współpracy powinna być uwzględniana przy obliczaniu rzeczywistego wkładu państwa do UE.
Po uwzględnieniu tych elementów potencjalny netto wkład Islandii oszacowano na około 8–13 mld koron rocznie.
To właśnie ta liczba powinna szczególnie zainteresować wyborców.
Nie oznacza ona jednak, że Islandia po prostu „zapłaci UE 8–13 miliardów koron”. Jest to szacunek potencjalnego wkładu netto, a rzeczywista kwota zależałaby od wynegocjowanych warunków, udziału w programach i funduszach UE oraz innych czynników ekonomicznych.
Czy rachunek może być jeszcze wyższy?
Takiego scenariusza nie można całkowicie wykluczyć, ponieważ ostateczny bilans zależałby od przyszłych negocjacji.
W analizach porównawczych wykorzystano między innymi doświadczenia Finlandii. To interesujący punkt odniesienia, ponieważ podobnie jak Islandia jest ona państwem stosunkowo małym i słabo zaludnionym, a jednocześnie zamożnym.
Rzeczywisty wkład netto Finlandii do UE wynosił średnio około 0,21 proc. dochodu narodowego w latach 2015–2024 oraz około 0,24 proc. w latach 2020–2024.
Dla porównania Niemcy, największy płatnik netto, przekazywały średnio około 0,4 proc. dochodu narodowego w latach 2015–2024.
Islandzkie szacunki mieszczą się więc w przedziale, który nie wygląda na przypadkowy. Nadal pozostaje jednak tylko prognozą, a nie rachunkiem wystawionym Islandii przez Brukselę.
Co Islandia ma już dzięki EOG?
Debata jest jeszcze bardziej skomplikowana, ponieważ Islandia już dziś jest bardzo mocno związana z Unią Europejską.
Kraj uczestniczy w Europejskim Obszarze Gospodarczym, jest częścią strefy Schengen i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu.
Oznacza to dostęp do jednolitego rynku i przyjęcie dużej części unijnych regulacji bez formalnego członkostwa.
I właśnie tutaj pojawia się jeden z głównych argumentów zwolenników UE.
Ich zdaniem Islandia już ponosi część kosztów dostosowywania się do europejskich zasad, ale nie ma pełnego wpływu na proces podejmowania decyzji w Unii.
Przeciwnicy odpowiadają, że obecny model pozwala Islandii korzystać z europejskiego rynku, zachowując jednocześnie większą kontrolę nad własnymi sprawami.
Sondaże przed referendum: przewaga jest minimalna
Jeszcze kilka tygodni temu wynik głosowania był trudny do przewidzenia. Najnowsze dane pokazują, że różnica między zwolennikami i przeciwnikami wznowienia negocjacji jest bardzo niewielka.
Według badania Maskína przeprowadzonego 21–25 sierpnia 2026 roku, wznowienie rozmów popiera 51,3 proc., a przeciwnych jest 48,7 proc.
To przewaga zaledwie 2,6 punktu procentowego.
Jeszcze wcześniej sytuacja również była niezwykle wyrównana. W badaniu Gallupa z 1–13 sierpnia zwolennicy wznowienia rozmów stanowili 51,5 proc., a przeciwnicy 48,5 proc.. Badanie Maskína z 7–11 sierpnia wskazywało z kolei 52,2 proc. do 47,8 proc.. Pod koniec lipca Gallup odnotował idealny remis 50–50.
To oznacza jedno: sondaże nie dają dziś podstaw do ogłoszenia pewnego zwycięzcy.
Ale poparcie dla samego członkostwa wygląda inaczej
Tu pojawia się bardzo ciekawa różnica.
Referendum dotyczy wznowienia negocjacji, ale pytania sondażowe dotyczące samego członkostwa w UE nie zawsze dają taki sam obraz.
W czerwcu Gallup wskazywał, że 54 proc. respondentów sprzeciwiało się członkostwu Islandii w UE, a 46 proc. je popierało wśród osób mających określone stanowisko. Po uwzględnieniu wszystkich odpowiedzi było to 46 proc. przeciw, 39 proc. za i 16 proc. niezdecydowanych.
To bardzo ważna informacja.
Można bowiem jednocześnie uważać, że warto rozpocząć negocjacje, i nie być przekonanym, że Islandia powinna ostatecznie zostać członkiem Unii.
Właśnie dlatego wynik referendum może być bardziej proeuropejski niż późniejsze głosowanie nad faktycznym członkostwem.
Od 2009 roku opinia Islandczyków zmieniała się jak wahadło
Historia sondaży pokazuje, jak bardzo stanowisko Islandczyków potrafi się zmieniać.
W 2009 roku, po kryzysie finansowym, poparcie dla członkostwa sięgało w niektórych badaniach około połowy społeczeństwa. W jednym z sondaży z początku sierpnia 2009 roku za członkostwem było 34,7 proc., przeciw 48,5 proc., a niezdecydowanych 16,9 proc..
W kolejnych latach przewaga przeciwników jeszcze wzrosła. W 2013 roku poparcie dla członkostwa spadło do około 25 proc. w niektórych badaniach.
Później sytuacja zaczęła się zmieniać.
W 2022 roku pojawiły się badania pokazujące około 47–49 proc. poparcia dla członkostwa, a w latach 2023–2025 wyniki ponownie oscylowały w okolicach 40–45 proc.
W marcu 2026 roku Gallup odnotował już 52 proc. poparcia dla członkostwa wobec 48 proc. sprzeciwu.
To pokazuje, że stosunek Islandczyków do UE nie jest stabilnym „tak” albo „nie”. Zależy między innymi od sytuacji gospodarczej, bezpieczeństwa i oceny własnej waluty.
Dlaczego temat UE znów stał się tak ważny?
Powodów jest kilka.
Islandia jest krajem silnie zależnym od handlu zagranicznego, a jednocześnie pozostaje poza Unią i posługuje się koroną islandzką.
Ostatnie lata przyniosły także większą niepewność geopolityczną. Wojna w Ukrainie, rosnące znaczenie Arktyki oraz pytania o bezpieczeństwo północnego Atlantyku sprawiły, że dyskusja o miejscu Islandii w Europie nabrała nowego znaczenia.
W debacie pojawia się również kwestia relacji ze Stanami Zjednoczonymi i przyszłości bezpieczeństwa regionu. Według relacji medialnych właśnie zmieniająca się sytuacja geopolityczna przyczyniła się do wzrostu zainteresowania bliższą integracją europejską.
Czy członkostwo byłoby dobre dla Islandii?
Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi.
Z ekonomicznego punktu widzenia członkostwo mogłoby przynieść większą stabilność, potencjalnie ułatwić handel i zwiększyć wpływ Islandii na regulacje, które już dziś w dużej części dotyczą jej gospodarki.
Z politycznego punktu widzenia Islandia uzyskałaby bezpośredni udział w procesie podejmowania decyzji UE.
Ale cena może być wysoka – nie tylko finansowa.
Islandczycy musieliby odpowiedzieć sobie na pytanie, ile są gotowi zapłacić za większy wpływ na europejskie decyzje i większą integrację, a ile niezależności są gotowi poświęcić.
Największym testem pozostaną prawdopodobnie rybołówstwo, zasoby naturalne, rolnictwo oraz zakres islandzkiej samodzielności.
Najważniejsze pytanie brzmi: co zrobią Islandczycy?
Na kilka dni przed referendum sytuacja jest niemal idealnie wyrównana.
Z jednej strony najnowszy sondaż daje niewielką przewagę zwolennikom wznowienia negocjacji. Z drugiej strony wcześniejsze badania dotyczące samego członkostwa pokazują, że część społeczeństwa nadal nie chce, aby Islandia została częścią Unii Europejskiej.
Dlatego sobotnie głosowanie może być dopiero początkiem znacznie większej politycznej batalii.
Jeżeli wygra „tak”, Islandia otworzy negocjacje, podczas których na stole znajdą się pieniądze, rybołówstwo, waluta, rolnictwo, energetyka, podatki, bezpieczeństwo i wiele innych kwestii.
Jeżeli wygra „nie”, droga do wznowienia rozmów zostanie zamknięta.
A wtedy pytanie o członkostwo w UE prawdopodobnie znów na jakiś czas zniknie z pierwszych stron gazet.
O wyniku może zdecydować frekwencja
Najbardziej interesujące w tym referendum jest to, że Islandczycy nie wybierają jeszcze między Islandią a Unią Europejską. Wybierają między pozostaniem przy obecnym modelu a sprawdzeniem przy negocjacyjnym stole, czy członkostwo rzeczywiście może być dla kraju korzystne. Przewaga zwolenników rozmów jest tak niewielka, że o wyniku może zdecydować frekwencja, mobilizacja przeciwników i zwolenników oraz wyborcy, którzy do ostatniej chwili nie mają pewności, czy warto otwierać tę polityczną puszkę Pandory.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
1. en folkeavstemning – referendum, głosowanie powszechne
🇳🇴 Det skal holdes en folkeavstemning på Island.
🇵🇱 Na Islandii odbędzie się referendum.
2. et medlemskap – członkostwo
🇳🇴 Medlemskap i EU kan få store konsekvenser.
🇵🇱 Członkostwo w UE może mieć duże konsekwencje.
3. en kostnad – koszt
🇳🇴 Kostnaden kan bli høyere enn forventet.
🇵🇱 Koszt może być wyższy, niż oczekiwano.
4. en forhandling – negocjacje
🇳🇴 Forhandlingene kan ta lang tid.
🇵🇱 Negocjacje mogą potrwać długo.
Źródło: stjornarradid, Zdjęcie: Wojtek Sobieski
Przeczytaj również: Czy zakaz social mediów dla dzieci stanie się faktem w Norwegii? Jest sygnał z UE.
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
