Program badań jelita grubego ma pomóc wykrywać raka jelita oraz zmiany, które mogą z czasem prowadzić do rozwoju nowotworu. W 2025 roku z zaproszenia skorzystało jednak zaledwie 52 proc. osób włączonych do programu, a wyraźnie rzadziej na badanie zgłaszali się mężczyźni. Jednocześnie nowe dane pokazują, że jakość realizowanych badań jest ogólnie dobra, a podczas kolonoskopii u wielu osób wykrywane są polipy, które można usunąć, zanim przekształcą się w raka.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål) pod artykułem
Program badań jelita grubego obejmuje osoby od 55. roku życia
Kobiety i mężczyźni otrzymują zaproszenie do programu od ukończenia 55 lat. Jego podstawowym celem jest możliwie wczesne wykrycie raka jelita grubego albo zmian będących jego prekursorami.
W 2025 roku zestawy do pobrania próbki otrzymało łącznie 167 246 osób. W ciągu sześciu miesięcy próbkę odesłało 52 proc. zaproszonych.
Udział kobiet wyniósł 57 proc., natomiast wśród mężczyzn było to 48 proc. Oznacza to różnicę wynoszącą niemal 10 punktów procentowych.
Jak podkreśla kierująca programem Tarmscreeningprogrammet Kristin Ranheim Randel, mimo że wiele osób korzysta z zaproszenia, nadal duża część nie decyduje się na badanie. Szczególnie widoczna jest różnica między kobietami i mężczyznami, dlatego jednym z przyszłych wyzwań będzie dotarcie do większej liczby mężczyzn z prostą i zrozumiałą informacją na temat badań.
Przeczytaj również: Urlop rodzicielski w Norwegii – czy dłuższa opcja rzeczywiście się opłaca? Nowe dane NAV
Duże różnice między regionami
Różnice w uczestnictwie kobiet i mężczyzn były widoczne w całej Norwegii. Jednocześnie region Helse Vest wyróżniał się stosunkowo wysokim udziałem zarówno kobiet, jak i mężczyzn.
Najwyższy odsetek uczestnictwa odnotowano wśród kobiet objętych opieką Helse Førde HF. Próbkę przesłało tam 62 proc. zaproszonych kobiet.
Na drugim końcu znalazła się grupa mężczyzn w Finnmarku. W ciągu sześciu miesięcy od otrzymania zaproszenia udział wzięło tam zaledwie 40 proc. zaproszonych.
Norwegia wprowadza kolejne działania, aby zwiększyć udział w badaniach
Program badań jelita grubego rozpoczął się w Norwegii w 2022 roku, a od stycznia 2024 roku działa w całym kraju. Jest on nadal stopniowo rozwijany. Cała grupa osób w wieku od 55 do 65 lat zostanie objęta programem dopiero w 2031 roku.
W 2026 roku wprowadzono kilka zmian mających zwiększyć zainteresowanie badaniami. Zmieniono informacje przekazywane uczestnikom oraz dostosowano terminy wysyłania przypomnień.
Wiosną 2026 roku przeprowadzono również ogólnokrajową kampanię informacyjną zorganizowaną przez Kreftforeningen i NORILCO.
Na ocenę efektów tych działań jest jeszcze za wcześnie. Kierownictwo programu zapowiada jednak dalsze monitorowanie udziału poszczególnych grup i dostosowywanie informacji oraz podejmowanych działań.
U około jednej na dwadzieścia osób wykryto krew w próbce
Uczestnik otrzymuje zestaw do pobrania próbki pocztą. Próbkę kału można pobrać samodzielnie w domu, a następnie przesłać ją do analizy.
Jeżeli badanie wykaże obecność krwi powyżej określonego poziomu, pacjent zostaje skierowany na kolonoskopię. Jest to badanie, podczas którego lekarz może dokładnie obejrzeć wnętrze jelita.
W 2025 roku próbkę odesłało prawie 90 000 osób. U 5,5 proc. z nich stwierdzono poziom krwi przekraczający wartość graniczną. Odpowiada to około 4800 osobom, czyli mniej więcej jednej osobie na dwadzieścia uczestniczących w badaniu.
Krew w próbce częściej wykrywano u mężczyzn niż u kobiet. Najwyższy odsetek pozytywnych wyników odnotowano w Helse Nord.
Pozytywny wynik nie oznacza automatycznie raka. Może mieć inne przyczyny, ale wymaga dalszego sprawdzenia, aby ustalić źródło krwawienia.
Większość osób, które po pozytywnym wyniku otrzymują skierowanie na kolonoskopię, zgłasza się na badanie.
Podczas kolonoskopii często wykrywane są polipy
Jednym z istotnych elementów programu jest możliwość wykrywania polipów. Wśród osób, które w 2025 roku przeszły kolonoskopię, około połowa miała co najmniej jeden polip.
Polipy to niewielkie rozrosty powstające w jelicie. Nie wszystkie prowadzą do raka, jednak część z nich może z czasem przekształcić się w zmianę nowotworową. Proces ten może trwać wiele lat.
W większości przypadków polipy można usunąć już podczas kolonoskopii.
To jeden z powodów, dla których badania przesiewowe mają znaczenie nie tylko w kontekście wcześniejszego wykrywania raka, ale także zapobiegania jego rozwojowi.
Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów w Norwegii
Rak jelita grubego jest drugim najczęściej występującym rodzajem nowotworu w Norwegii zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn.
Każdego roku chorobę diagnozuje się u około 5000 osób, a około 1500 osób umiera z jej powodu.
W samym programie badań w 2025 roku wykryto raka jelita grubego u 104 uczestników – 56 mężczyzn i 48 kobiet.
Wczesne wykrycie choroby może mieć duże znaczenie. Jak wskazuje Kristin Ranheim Randel, jeżeli rak jelita zostanie rozpoznany zanim dojdzie do jego rozprzestrzenienia się, rokowanie często jest bardzo dobre.
Jakość programu oceniono jako dobrą
Dane za 2025 rok pokazują również jakość wykonywanych badań. Program osiągnął założone cele w przypadku sześciu z ośmiu wskaźników jakości.
Większość wskaźników dotyczyła jakości kolonoskopii. Na poziomie całego kraju wyniki były ogólnie dobre, choć występowały różnice pomiędzy poszczególnymi placówkami medycznymi.
W niektórych placówkach wykonano w ciągu roku stosunkowo niewiele badań. W takich przypadkach wyniki należy interpretować ostrożniej, ponieważ mniejsza liczba badań może powodować większą niepewność statystyczną.
Program ma również monitorować placówki, które nie osiągają określonych standardów jakości, i współpracować z nimi nad poprawą wyników.
Jak wygląda program badań jelita grubego?
Procedura została zaprojektowana tak, aby pierwszy etap badania można było wykonać w domu.
1. Otrzymujesz informacje i zestaw do pobrania próbki pocztą.
2. Pobierasz próbkę kału w domu i wysyłasz ją do analizy.
3. Jeżeli nie zostanie wykryty podwyższony poziom krwi, zazwyczaj otrzymasz kolejną propozycję badania po dwóch latach.
4. Jeżeli w próbce zostanie wykryty poziom krwi przekraczający wartość graniczną, otrzymasz skierowanie na kolonoskopię w szpitalu.
5. Podczas kolonoskopii lekarz może wykryć i usunąć polipy albo rozpoznać raka jelita grubego.
Program badań jelita grubego jest więc połączeniem prostego badania wykonywanego w domu oraz dalszej diagnostyki w przypadku nieprawidłowego wyniku. Dane za 2025 rok pokazują jednocześnie, że jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje zwiększenie udziału osób zapraszanych do programu, szczególnie mężczyzn.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
1. en undersøkelse – badanie
🇳🇴 Legen anbefaler en undersøkelse.
🇵🇱 Lekarz zaleca badanie.
2. en prøve – próbka
🇳🇴 Du tar prøven hjemme.
🇵🇱 Pobierasz próbkę w domu.
3. å oppdage – wykryć, odkryć
🇳🇴 Screening kan oppdage sykdom tidlig.
🇵🇱 Badania przesiewowe mogą wykryć chorobę we wczesnym stadium.
Źródło: FHI, Zdjęcie: pixabay
Przeczytaj również: Liczba urodzeń w Norwegii odbija po historycznym dołku. Co się zmienia?
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
