Codzienna praca z elektronarzędziami może doprowadzić do trwałego uszkodzenia nerwów, naczyń krwionośnych i mięśni dłoni. Zespół wibracyjny ręka–ramię (HAVS) to choroba zawodowa, na którą w Norwegii narażonych jest około 180 tysięcy pracowników. Przekonał się o tym 32-letni Steffen Heggem, który po rutynowych badaniach lekarskich otrzymał nakaz natychmiastowego zaprzestania korzystania z części narzędzi. Jego historia pokazuje, jak ważne jest rozpoznawanie pierwszych objawów i odpowiednia profilaktyka w miejscu pracy.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål) pod artykułem
Zespół wibracyjny ręka–ramię: 180 tysięcy pracowników w Norwegii zagrożonych chorobą zawodową
Co najmniej 180 tysięcy osób pracujących w Norwegii jest narażonych na drgania przenoszone z narzędzi na dłonie i ramiona. Długotrwała ekspozycja może prowadzić do przewlekłych uszkodzeń nerwów, naczyń krwionośnych i mięśni, określanych jako zespół wibracyjny ręka–ramię (HAVS). Jedną z osób, które doświadczyły konsekwencji takiej pracy, jest 32-letni Steffen Heggem. Podczas rutynowych badań profilaktycznych dowiedział się, że musi natychmiast przestać używać kilku narzędzi wykorzystywanych dotychczas w codziennej pracy.
Diagnoza, która zmieniła życie zawodowe
Steffen Heggem pracuje jako monter instalacji energetycznych od 2012 roku. Przez lata jego codziennym wyposażeniem były między innymi szlifierki kątowe, klucze udarowe i piły szablaste.
Podczas corocznej kontroli zdrowia przeprowadzanej przez służbę medycyny pracy lekarz podejrzewał u niego rozwój zespołu wibracyjnego ręka–ramię (HAVS). Jeszcze tego samego dnia mężczyzna otrzymał zalecenie zaprzestania korzystania z kilku urządzeń.
Pierwsze objawy pojawiły się, gdy miał 28 lat. Początkowo były to drętwienie palców, osłabione czucie i nieustanne mrowienie w dłoniach.
– Można to porównać do uczucia mrowienia, które pojawia się, gdy krew zaczyna ponownie napływać do zdrętwiałej stopy. U mnie jednak to mrowienie nigdy nie ustępuje – opowiada Heggem.
Jak przyznaje, przez wiele lat był narażony na działanie wibracji. Chociaż nie korzystał z narzędzi przez wiele godzin każdego dnia, wielokrotne, krótkotrwałe narażenie na drgania przez kolejne lata doprowadziło do rozwoju choroby.
Co szczególnie niepokojące, ani on, ani jego współpracownicy wcześniej nie słyszeli o schorzeniu potocznie określanym jako „palce trupa” (nor. likfingre).
Zespół wibracyjny ręka–ramię (HAVS) to przewlekła choroba związana z korzystaniem z ręcznych lub prowadzonych ręcznie urządzeń wytwarzających drgania. Wibracje przenoszone na dłonie mogą stopniowo uszkadzać układ nerwowy i naczynia krwionośne.
Objawy rozwijają się stopniowo. Mogą występować jednocześnie albo niezależnie od siebie.
Do najczęstszych symptomów należą:
Blednięcie palców, szczególnie podczas przebywania na zimnie, określane jako objaw białych palców.
Mrowienie, drętwienie i ograniczone czucie w palcach.
Pogorszenie precyzji ruchów oraz sprawności manualnej.
Osłabienie siły mięśniowej.
Ból dłoni i nadgarstków.
Ryzyko rozwoju choroby zależy między innymi od intensywności drgań oraz czasu korzystania z urządzeń. Nawet wielokrotne, krótkie okresy ekspozycji mogą mieć znaczenie, jeżeli powtarzają się przez wiele lat.
Źródło: Norsk Elektronisk Legehåndbok (NEL) – Norweski Elektroniczny Podręcznik Medyczny.
Zimne dłonie i ból nawet podczas lata
Jednym z najbardziej uciążliwych problemów, z którymi zmaga się Steffen Heggem, jest ciągłe uczucie zimna w dłoniach.
Pracodawca wprowadził już pewne udogodnienia, między innymi specjalne rękawice robocze wyposażone w przewody grzewcze. Nie rozwiązało to jednak problemu.
Mężczyzna podkreśla, że praca na zewnątrz przy temperaturach sięgających minus 20 stopni Celsjusza jest dla niego szczególnie trudna.
– To bardzo męczące pracować na zewnątrz przy temperaturze do minus 20 stopni, kiedy dłonie nigdy nie odzyskują ciepła. Marznę nawet latem, ale zimą ból jest znacznie silniejszy – przyznaje.
Przypadek 32-latka pokazuje, że konsekwencje wieloletniej ekspozycji na wibracje mogą wykraczać daleko poza sam dyskomfort podczas wykonywania obowiązków zawodowych.
W Norwegii zgłaszanych jest zbyt mało przypadków HAVS
Według danych norweskiego Urzędu Inspekcji Pracy (Arbeidstilsynet) w ciągu ostatnich pięciu lat do rejestru chorób związanych z pracą (RAS) zgłoszono 331 przypadków zespołu wibracyjnego ręka–ramię.
Arnhild Raaen, lekarz specjalista w Arbeidstilsynet, uważa jednak, że rzeczywista skala problemu jest znacznie większa.
– Podejrzewamy, że mamy do czynienia z dużą liczbą niezgłoszonych przypadków. Oznacza to, że do urzędu trafia zaledwie niewielka część wszystkich zachorowań. Aby skutecznie zapobiegać chorobom zawodowym, musimy wiedzieć, gdzie występują największe zagrożenia – wyjaśnia.
Dane Norweskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (STAMI) wskazują, że 6,8 proc. wszystkich pracujących jest narażonych na drgania przenoszone na ręce i ramiona przez co najmniej jedną czwartą czasu pracy.
W praktyce oznacza to około 180 tysięcy osób.
Choroby nie można wyleczyć, ale można jej zapobiegać
Jak podkreśla Arnhild Raaen, obecnie nie istnieje skuteczna metoda leczenia zespołu wibracyjnego ręka–ramię. Można jednak ograniczyć ryzyko jego rozwoju poprzez odpowiednią organizację pracy i zmniejszenie narażenia na drgania.
Kluczową rolę odgrywa tutaj pracodawca. Powinien on systematycznie identyfikować zagrożenia, oceniać ryzyko i wdrażać działania zapobiegawcze.
W tym procesie istotny jest również udział pracowników oraz służby medycyny pracy (BHT), która może pomóc w przeprowadzeniu odpowiednich analiz, szczególnie gdy przedsiębiorstwo nie dysponuje wystarczającą wiedzą we własnym zakresie.
Ekspertka zwraca uwagę, że działania ochronne powinny być wprowadzane w określonej kolejności. Najpierw należy wyeliminować zagrożenie, a dopiero gdy inne rozwiązania nie zapewniają wystarczającej ochrony, sięgać po indywidualne środki ochrony osobistej.
Jak zapobiegać chorobie wibracyjnej? Pięć poziomów ochrony
Norweskie przepisy i zasady bezpieczeństwa pracy wskazują na hierarchię działań, które powinny być stosowane w celu ograniczenia zagrożeń.
Najważniejsze kroki to:
Eliminacja zagrożenia – czy można całkowicie usunąć czynność lub proces powodujący narażenie na wibracje?
Zastąpienie niebezpiecznego rozwiązania – czy można wykorzystać inne urządzenia albo zautomatyzować wykonywane zadanie?
Rozwiązania techniczne – czy można zmienić sprzęt, zastosować nowocześniejsze urządzenia lub inne rozwiązania ograniczające drgania?
Zmiany organizacyjne – czy można wprowadzić rotację zadań, odpowiednio zaplanować czas pracy lub zwiększyć obsadę pracowników?
Środki ochrony indywidualnej – odpowiednie wyposażenie ochronne należy rozważyć po wdrożeniu wcześniejszych działań, jeżeli nadal nie zapewniają one wystarczającej ochrony.
Samo przekazanie pracownikowi rękawic ochronnych nie powinno więc zastępować działań zmierzających do ograniczenia źródła zagrożenia.
Jakie obowiązki ma pracodawca w Norwegii?
Norweskie przepisy nakładają na pracodawców obowiązek oceny możliwości zastosowania alternatywnego wyposażenia roboczego, które powoduje mniejsze narażenie pracowników na hałas i wibracje.
Obowiązek ten wynika z § 14-1 ust. 3 lit. h rozporządzenia dotyczącego wykonywania pracy (forskrift om utførelse av arbeid).
W praktyce oznacza to konieczność wyboru odpowiedniego sprzętu, który ogranicza poziom drgań. Pracodawca powinien również zadbać o właściwą konserwację maszyn i narzędzi.
Ma to szczególne znaczenie, ponieważ zużyte lub stępione narzędzia, a także niewłaściwa konserwacja urządzeń mogą powodować wzrost poziomu wibracji, a tym samym zwiększać zagrożenie dla zdrowia pracowników.
Odpowiedzialność pracodawcy nie kończy się więc na zakupie sprzętu ochronnego. Obejmuje również wybór odpowiednich urządzeń, ich utrzymanie w dobrym stanie technicznym oraz systematyczną ocenę ryzyka zawodowego.
Arbeidstilsynet zaprasza na spotkanie online o zagrożeniach związanych z wibracjami
Norweski Urząd Inspekcji Pracy zaprasza na spotkanie internetowe poświęcone zapobieganiu uszkodzeniom spowodowanym przez wibracje w branży budowlanej i konstrukcyjnej.
Spotkanie odbędzie się 11 listopada w godzinach 09:00–10:00. Jest skierowane do pracodawców, pracowników, przedstawicieli ds. bezpieczeństwa, służb medycyny pracy oraz innych osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i higienę pracy (HMS).
Więcej informacji i możliwość zapoznania się ze spotkaniem: Spotkanie online na temat wibracji w branży budowlanej
Zagrożenia zawodowe
Przypadek Steffena Heggema pokazuje, że zagrożenia zawodowe nie zawsze są widoczne od razu. Wibracje, na które pracownik jest narażony przez kilka lub kilkanaście lat, mogą doprowadzić do nieodwracalnych zmian zdrowotnych. Dlatego tak ważne są regularne kontrole, odpowiedni sprzęt i rzeczywiste działania profilaktyczne ze strony pracodawców. Warto pamiętać, że bezpieczeństwo pracy nie powinno być traktowane jako formalność, lecz jako obowiązek chroniący zdrowie i przyszłość pracowników.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
Temat: Bezpieczeństwo pracy i choroby zawodowe
1. En vibrasjon – wibracja, drganie.
🇳🇴 Vibrasjoner fra verktøy kan skade hendene.
🇵🇱 Wibracje pochodzące z narzędzi mogą uszkadzać dłonie.
2. En arbeidstaker – pracownik.
🇳🇴 Arbeidstakeren må bruke riktig verneutstyr.
🇵🇱 Pracownik musi używać odpowiednich środków ochrony.
3. En helsekontroll – badanie kontrolne, kontrola stanu zdrowia.
🇳🇴 Alle ansatte bør gjennomgå en årlig helsekontroll.
🇵🇱 Wszyscy pracownicy powinni przechodzić coroczne badania kontrolne.
4. Å forebygge – zapobiegać, przeciwdziałać.
🇳🇴 Arbeidsgiveren må forebygge skader på arbeidsplassen.
🇵🇱 Pracodawca musi zapobiegać urazom w miejscu pracy.
5. Å være utsatt for – być narażonym na.
🇳🇴 Han har vært utsatt for vibrasjoner i mange år.
🇵🇱 Przez wiele lat był narażony na wibracje.
6. Et verktøy – narzędzie.
🇳🇴 Dette verktøyet gir sterke vibrasjoner.
🇵🇱 To narzędzie powoduje silne wibracje.
Źródło: Arbeidstilsynet, Zdjęcie: pixabay
Przeczytaj również: Młodzi imigranci w Norwegii coraz częściej znajdują pracę. Nowe dane SSB pokazują jednak wyraźne różnice
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
