Coraz więcej norweskich nastolatków cierpi z powodu niedoboru snu, a konsekwencje odbijają się na zdrowiu psychicznym, wynikach w nauce i codziennym funkcjonowaniu. Najnowszy raport Norweskiego Instytutu Zdrowia Publicznego pokazuje, że problem osiągnął skalę, której nie można już ignorować.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål) pod artykułem
Nastolatkowie śpią zdecydowanie za krótko. Raport ujawnia skalę problemu
Najnowsza aktualizacja rozdziału poświęconego zaburzeniom snu w Raporcie Zdrowia Publicznego przynosi niepokojące informacje dotyczące norweskiej młodzieży. Z opublikowanych danych wynika, że znaczna część uczniów regularnie śpi zbyt krótko w dni nauki szkolnej, a dziewczęta zdecydowanie częściej niż chłopcy zgłaszają objawy bezsenności.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że okres dojrzewania wiąże się z naturalnym przesunięciem rytmu dobowego. Nastolatki zasypiają później niż dzieci i dorośli, jednak szkoła nadal rozpoczyna się wcześnie rano. Dodatkowo na długość snu wpływają obowiązki szkolne, aktywność społeczna, korzystanie z ekranów oraz większa samodzielność młodych ludzi.
Ekspert ds. snu Børge Sivertsen z Norweskiego Instytutu Zdrowia Publicznego wyjaśnia, że odsypianie w weekendy prowadzi często do tzw. „społecznego jet lagu”. Organizm funkcjonuje wtedy według dwóch różnych rytmów – jednego w weekend i drugiego w trakcie tygodnia szkolnego.
Tylko trzech na dziesięciu uczniów śpi tyle, ile powinno
Najnowsze norweskie badania pokazują, że około 70 procent uczniów szkół ponadpodstawowych nie osiąga zalecanych co najmniej ośmiu godzin snu na dobę. Oznacza to, że jedynie około 3 na 10 nastolatków śpi wystarczająco długo.
Dodatkowo około dwóch na trzech uczniów przyznaje, że przynajmniej raz lub dwa razy w tygodniu odczuwa senność podczas zajęć szkolnych lub innych aktywności. Dziewczęta znacznie częściej zgłaszają problemy ze snem niż chłopcy.
Coraz więcej młodych osób cierpi na bezsenność
Dane z badania zdrowia i dobrostanu studentów (SHoT) pokazują wyraźny wzrost problemów ze snem wśród młodych dorosłych poniżej 25. roku życia.
Odsetek osób deklarujących „duże” lub „bardzo duże” problemy ze snem wzrósł z 23,0 proc. w 2010 roku do 31,6 proc. w 2026 roku, osiągając najwyższy poziom podczas pandemii.
Wcześniejsze badania wskazywały również, że około co czwarty nastolatek w wieku 16–19 lat spełnia kryteria bezsenności, natomiast 3–8 proc. cierpi na zespół opóźnionej fazy snu, czyli zaburzenie rytmu dobowego utrudniające zasypianie i poranne wstawanie.
Najnowsze wyniki sugerują, że oba problemy bardzo często współwystępują.
Przeczytaj również: Norwegia stawia na AI. Jak to wpłynie na norweskiego rynk pracy i gospodarkę?
Dlaczego młodzież śpi coraz gorzej?
Specjaliści podkreślają, że przyczyny są złożone. Na problemy ze snem wpływają między innymi:
- biologiczne opóźnienie rytmu dobowego,
- zbyt wczesne rozpoczynanie lekcji,
- problemy psychiczne,
- stres,
- presja szkolna i akademicka,
- korzystanie z telefonów i innych ekranów wieczorem,
- kofeina i napoje energetyczne,
- hałas,
- choroby przewlekłe,
- trudne warunki życia.
Badacze zwracają również uwagę na znaczenie czynników społecznych. Problemy ze snem częściej dotyczą osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji ekonomicznej, o niższym poziomie wykształcenia oraz żyjących w bardziej wymagających warunkach.
Zdaniem Børge Sivertsena, aby zrozumieć problemy ze snem młodzieży, należy patrzeć nie tylko na ich codzienne nawyki, ale również na poziom stresu, poczucie bezpieczeństwa, sytuację finansową oraz presję szkolną.
Brak snu odbija się na zdrowiu i nauce
Badania prowadzone w Norwegii i za granicą pokazują, że bezsenność oraz zbyt krótki sen wiążą się z:
- większym ryzykiem problemów psychicznych,
- częstszą nieobecnością w szkole,
- słabszymi wynikami w nauce,
- wolniejszym postępem w edukacji.
Eksperci podkreślają, że sen ma kluczowe znaczenie dla uczenia się, koncentracji, regulacji emocji oraz prawidłowego funkcjonowania każdego dnia. Dlatego przewlekły niedobór snu nie jest wyłącznie problemem pojedynczych osób, lecz staje się wyzwaniem dla zdrowia publicznego.
Późniejsze rozpoczynanie lekcji może pomóc
Autorzy raportu wskazują, że działania profilaktyczne powinny obejmować zarówno promowanie zdrowych nawyków związanych ze snem, jak i zmiany organizacyjne.
Wśród rekomendowanych rozwiązań wymienia się:
- utrzymywanie regularnego rytmu snu,
- korzystanie ze światła dziennego rano,
- ograniczenie światła i ekranów późnym wieczorem,
- zmniejszenie spożycia kofeiny i napojów energetycznych.
Eksperci podkreślają również, że melatonina nie powinna być stosowana jako podstawowy środek nasenny u młodzieży. Jej stosowanie powinno być rozważane wyłącznie w uzasadnionych przypadkach po ocenie specjalisty, gdy zmiana nawyków nie przynosi efektów.
Jednym z najczęściej dyskutowanych rozwiązań jest także późniejsze rozpoczynanie zajęć w szkołach podstawowych dla starszych klas oraz szkołach średnich.
Międzynarodowe analizy pokazują, że uczniowie rozpoczynający lekcje później śpią dłużej i rzadziej odczuwają senność w ciągu dnia. Podobne wyniki przyniosły pilotażowe projekty przeprowadzone w Bergen i Oslo, gdzie uczniowie spali dłużej w dni szkolne i rzadziej doświadczali tzw. społecznego jet lagu.
Jednocześnie autorzy raportu zaznaczają, że przesunięcie godzin rozpoczęcia zajęć nie jest prostym rozwiązaniem i wymaga dokładnych analiz oraz odpowiedniego przygotowania.
Na czym oparto raport?
Aktualne dane pochodzą między innymi z badań SHoT 2026, Fylkeshelseundersøkelsen (FHUS) 2025 oraz Den nasjonale folkehelseundersøkelsen (NHUS) 2025.
Autorzy podkreślają jednak, że wyniki opierają się na ankietach, a nie na klinicznej diagnostyce. Oznacza to, że przedstawiają zgłaszane objawy lub prawdopodobieństwo występowania bezsenności, a nie wyłącznie przypadki potwierdzone przez lekarzy.
Komentarz
Coraz więcej dowodów wskazuje, że problemy ze snem wśród młodzieży nie wynikają jedynie z indywidualnych nawyków, lecz także z organizacji życia szkolnego i społecznego. Jeśli przedstawione trendy będą się utrzymywać, temat może w najbliższych latach stać się jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Norwegii.
Czy młodzież śpi wystarczająco długo?
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
1. søvn – sen
🇳🇴 God søvn er viktig for helsen.
🇵🇱 Dobry sen jest ważny dla zdrowia.
2. døgnrytme – rytm dobowy
🇳🇴 Ungdom har en annen døgnrytme enn voksne.
🇵🇱 Młodzież ma inny rytm dobowy niż dorośli.
3. søvnvansker – problemy ze snem
🇳🇴 Hun har søvnvansker i eksamensperioden.
🇵🇱 Ona ma problemy ze snem w okresie egzaminów.
4. skjermbruk – korzystanie z ekranów
🇳🇴 For mye skjermbruk kan gjøre det vanskelig å sovne.
🇵🇱 Zbyt długie korzystanie z ekranów może utrudniać zasypianie.
Źródło: FHI, Zdjęcie: Wojtek Sobieski
Przeczytaj również: Opóźniony lot? Możesz dostać 600 euro – linie lotnicze nie mówią o tym pasażerom
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
