Praca dorywcza może być dobrym sposobem na dodatkowe pieniądze i cenne doświadczenie, ale źle skonstruowana umowa lub brak znajomości swoich praw może szybko stać się problemem. Norweski Urząd Inspekcji Pracy przypomina, na co zwrócić uwagę przed przyjęciem pierwszej oferty pracy. Sprawdzamy najważniejsze zasady dotyczące umowy, wynagrodzenia, czasu pracy, przerw i zatrudnienia na wezwanie (tilkallingsvikar).
Praca dorywcza dla studentów w Norwegii. Co trzeba wiedzieć przed rozpoczęciem pracy?
Rozpoczęcie studiów często oznacza również poszukiwanie dodatkowego źródła dochodu. Praca w niepełnym wymiarze godzin może być dla studenta atrakcyjna nie tylko ze względu na pieniądze. To także sposób na zdobycie doświadczenia, które później może okazać się cenne na rynku pracy.
Jednocześnie osoba rozpoczynająca swoją przygodę z norweskim rynkiem pracy może nie znać wszystkich przepisów. Arbeidstilsynet, czyli norweski Urząd Inspekcji Pracy, przypomina więc studentom, aby przed rozpoczęciem pracy dokładnie sprawdzili swoje prawa i obowiązki.
Pisemna umowa i określony wymiar pracy
Dla osoby, która dopiero wchodzi na norweski rynek pracy, kilka pozornie prostych kwestii może mieć duże znaczenie. Szczególnie ważne są pisemna umowa, określony wymiar pracy i zasady dotyczące dodatkowych godzin.
Pisemna umowa o pracę jest obowiązkowa
Bez względu na to, czy zatrudnienie jest stałe, tymczasowe, w niepełnym wymiarze godzin czy dotyczy tylko krótkiej pracy dodatkowej, pracownik ma prawo do pisemnej umowy o pracę.
Przepisy określają również terminy, w których umowa musi zostać przygotowana.
Jeżeli praca ma trwać dłużej niż jeden miesiąc, pracodawca powinien przekazać pisemną umowę możliwie szybko, ale najpóźniej w ciągu siedmiu dni od rozpoczęcia pracy.
Jeżeli zatrudnienie ma trwać krócej niż miesiąc albo pracownik jest zatrudniany jako osoba oddelegowana przez agencję, umowa musi zostać zawarta natychmiast.
Brak umowy w terminie nie oznacza jednak automatycznie, że zatrudnienie jest nieważne. Wymóg pisemnej umowy jest zasadą porządkową, a nie warunkiem ważności stosunku pracy. Oznacza to, że nawet jeśli pracodawca nie dopełni obowiązku na czas, stosunek pracy nadal jest prawnie wiążący.
Przepisy przewidują przy tym dodatkową ochronę pracownika.
Jeśli w żadnym dokumencie nie określono wymiaru etatu, przyjmuje się, że obowiązuje zakres pracy wskazany przez pracownika – chyba że pracodawca potrafi w sposób przeważająco prawdopodobny wykazać coś innego.
Podobnie jest z zatrudnieniem tymczasowym. Jeżeli umowa nie wskazuje, że praca ma charakter czasowy, należy przyjąć, że pracownik został zatrudniony na stałe, chyba że pracodawca potrafi wykazać, że zatrudnienie tymczasowe było zamierzone.
Stała praca czy pracownik na wezwanie?
Przed zaakceptowaniem oferty warto dokładnie ustalić, w jakiej formie zostajemy zatrudnieni.
Student może zostać zatrudniony na stałe lub czasowo z określonym procentem etatu albo jako tilkallingsvikar, czyli pracownik na wezwanie, który wykonuje pracę wtedy, gdy pojawia się taka potrzeba.
Jeżeli pracownik ma określoną liczbę godzin w ramach stałego lub tymczasowego zatrudnienia, ma zarówno prawo, jak i obowiązek przepracowania tych godzin. Pracodawca powinien przygotować przewidywalny harmonogram pracy.
W przypadku pracownika na wezwanie sytuacja wygląda inaczej. Co do zasady może on przyjąć albo odrzucić proponowaną zmianę.
Nie oznacza to jednak, że pracodawca może wykorzystywać taką formę zatrudnienia bez ograniczeń. Za każdym razem musi spełnić wymagania dotyczące zatrudnienia tymczasowego. Jeżeli od początku wiadomo, że dana osoba będzie regularnie pracować, jej zatrudnienie powinno odpowiadać rzeczywistemu zakresowi pracy.
Regularna praca daje dodatkowe prawa
Jeżeli pracownik przez dłuższy czas regularnie pracuje więcej, niż wynikało z pierwotnych ustaleń, przepisy mogą działać na jego korzyść.
Osoba, która przez ostatnie 12 miesięcy regularnie wykonywała dodatkową pracę ponad uzgodniony wymiar, może mieć prawo do stanowiska odpowiadającego faktycznemu czasowi pracy. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy pracodawca wykaże, że potrzeba wykonywania dodatkowej pracy już nie istnieje.
Dodatkowo pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze ma pierwszeństwo do zwiększenia wymiaru zatrudnienia oraz dodatkowych zmian, zanim pracodawca zatrudni lub wynajmie do tej pracy inne osoby.
Pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze lub czasowo ma również prawo zwrócić się o bardziej przewidywalną i bezpieczną formę zatrudnienia. Pracodawca powinien udzielić pisemnej, uzasadnionej odpowiedzi w ciągu jednego miesiąca.
Aby skorzystać z tego prawa, pracownik musi być zatrudniony w firmie przez ponad sześć miesięcy i mieć zakończony ewentualny okres próbny.
Torill Cecilie Mehus z Arbeidstilsynet podkreśla, że umowy na wezwanie nie powinny być wykorzystywane do pokrywania stałego i ciągłego zapotrzebowania firmy na pracowników.
Jeżeli ktoś przez dłuższy czas regularnie wykonuje pracę, może mieć prawo do stałego zatrudnienia odpowiadającego liczbie faktycznie przepracowanych godzin.
Co powinno znaleźć się w umowie o pracę?
Umowa o pracę jest najważniejszym dokumentem określającym prawa i obowiązki pracownika. Dlatego przed podpisaniem warto przeczytać ją dokładnie, a w razie wątpliwości poprosić bardziej doświadczoną osobę o pomoc w jej sprawdzeniu.
Umowa powinna między innymi zawierać:
– dane pracownika i pracodawcy,
– opis wykonywanej pracy, stanowisko lub kategorię zawodową,
– datę rozpoczęcia pracy,
– przewidywany czas trwania zatrudnienia oraz podstawę prawną, jeśli praca jest tymczasowa,
– informacje o okresie próbnym i jego długości,
– wymiar zatrudnienia oraz długość i rozkład dziennego i tygodniowego czasu pracy,
– sposób obliczania czasu pracy, jeżeli jest on zmienny,
– długość przerw,
– wynagrodzenie początkowe, dodatki i inne świadczenia,
– sposób wypłaty wynagrodzenia i stałe terminy wypłat,
– zasady dotyczące pracy ponad uzgodniony wymiar, w tym wynagrodzenie za nadgodziny,
– okres wypowiedzenia i procedurę zakończenia stosunku pracy,
– prawo do urlopu i sposób naliczania pieniędzy urlopowych,
– obowiązujące układy zbiorowe,
ewentualne prawo do szkoleń i rozwoju kompetencji oferowanych przez pracodawcę.
Przed podpisaniem dokumentu warto dokładnie sprawdzić wszystkie zapisy.
Arbeidstilsynet zachęca również pracowników do korzystania z jego serwisu informacyjnego, jeśli potrzebują porady lub wyjaśnienia przepisów.
Wynagrodzenie można negocjować
Student nie musi przyjmować pierwszej zaproponowanej stawki wynagrodzenia. Warunki płacy i pracy można negocjować przed podpisaniem umowy, a najlepszy moment na rozmowę o wynagrodzeniu przypada zwykle właśnie na etap zatrudniania.
W Norwegii nie obowiązuje jedna, ogólna ustawowa płaca minimalna dla wszystkich zawodów. W niektórych branżach obowiązują jednak powszechnie stosowane układy zbiorowe, które ustanawiają minimalne stawki dla wszystkich pracowników w danej branży.
Dotyczy to między innymi branży hotelarskiej i noclegowej, gastronomii, sprzątania oraz budownictwa.
Jeżeli student pracuje w jednej z tych branż, pracodawca nie może zapłacić mu mniej niż obowiązująca minimalna stawka. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby negocjować wyższe wynagrodzenie.
Przed rozmową warto sprawdzić, jakie zarobki są typowe dla danego zawodu. Pomocne mogą być zestawienia wynagrodzeń publikowane na utdanning.no lub informacje uzyskane od odpowiedniego związku zawodowego.
Co zrobić, gdy warunki pracy są nieodpowiednie?
Każdy pracownik ma prawo do bezpiecznego, w pełni odpowiedniego i sprzyjającego zdrowiu środowiska pracy.
Jeżeli pojawiają się problemy związane z wykonywanymi obowiązkami, godzinami pracy albo warunkami w miejscu zatrudnienia, pierwszym krokiem powinno być zgłoszenie problemu bezpośredniemu przełożonemu.
Jeżeli rozmowa nie przyniesie rozwiązania albo pracownik nie czuje się komfortowo, rozmawiając z przełożonym, może zwrócić się do verneombud, czyli przedstawiciela ds. środowiska pracy, lub do przedstawiciela związku zawodowego.
Arbeidstilsynet zaleca również rozważenie członkostwa w związku zawodowym. Wiele organizacji oferuje studentom bezpłatne lub bardzo tanie członkostwo, a w przypadku konfliktu w pracy mogą one zapewnić pomoc prawną i zawodową.
5 najważniejszych rad dla studentów pracujących w niepełnym wymiarze:
1. Zawsze miej pisemną umowę
Zażądaj pisemnej umowy o pracę. Jeżeli zatrudnienie ma trwać ponad miesiąc, powinna być gotowa możliwie szybko, najpóźniej w ciągu siedmiu dni od rozpoczęcia pracy. Przy krótszym zatrudnieniu lub pracy za pośrednictwem agencji umowa powinna być zawarta natychmiast.
Przeczytaj dokument dokładnie przed podpisaniem.
2. Musisz wiedzieć, kiedy i ile pracujesz
Pracodawca ma obowiązek odpowiednio wcześnie poinformować Cię o czasie pracy. Jeżeli godziny pracy zmieniają się, powinien przygotować harmonogram.
Plan pracy powinien być omówiony z przedstawicielami pracowników i udostępniony najpóźniej dwa tygodnie przed rozpoczęciem jego obowiązywania.
Jeżeli pracownik zostanie zobowiązany do pracy ponad ustawowe limity normalnego czasu pracy, ma prawo do dodatku za nadgodziny w wysokości co najmniej 40 proc.
3. Masz prawo do odpowiedniego szkolenia
Pracodawca musi zapewnić niezbędne i odpowiednie szkolenie dostosowane do wykonywanej pracy. Szczególną uwagę należy zwrócić na kwestie zdrowia, środowiska i bezpieczeństwa (HMS).
Jeżeli student ma pracować samodzielnie, pracodawca powinien przeprowadzić szczególną ocenę ryzyka i wprowadzić odpowiednie środki, aby zapewnić bezpieczne warunki pracy.
4. Dowiedz się, kto jest verneombud
W miejscu pracy powinien działać przedstawiciel odpowiedzialny za ochronę interesów pracowników w sprawach związanych ze środowiskiem pracy.
Warto wiedzieć, kto pełni tę funkcję. Jeśli warunki pracy nie są odpowiednie lub bezpieczne, można zwrócić się do tej osoby o pomoc.
5. Pamiętaj o ustawowych przerwach
Jeżeli dzienny czas pracy przekracza 5,5 godziny, pracownik ma prawo do co najmniej jednej przerwy.
Przy pracy trwającej osiem godzin lub dłużej łączny czas przerw powinien wynosić co najmniej 30 minut.
Jeżeli pracownik nie może swobodnie opuścić miejsca pracy podczas przerwy albo w miejscu pracy nie ma odpowiedniego pomieszczenia przeznaczonego na przerwę, przerwa powinna być traktowana jako część czasu pracy. W takiej sytuacji pracownikowi należy się również wynagrodzenie za czas przerwy.
🇧🇻 Mini lekcja języka norweskiego (bokmål):
1. arbeidsavtale – umowa o pracę
🇳🇴 Jeg har fått en skriftlig arbeidsavtale.
🇵🇱 Otrzymałem pisemną umowę o pracę.
2. arbeidsgiver – pracodawca
🇳🇴 Arbeidsgiveren skal gi meg informasjon.
🇵🇱 Pracodawca powinien przekazać mi informacje.
3. deltidsjobb – praca w niepełnym wymiarze godzin
🇳🇴 Jeg har en deltidsjobb ved siden av studiene.
🇵🇱 Mam pracę w niepełnym wymiarze godzin obok studiów.
4. arbeidstid – czas pracy
🇳🇴 Hvor mange timer er arbeidstiden?
🇵🇱 Ile godzin wynosi czas pracy?
5. lønn – wynagrodzenie, pensja
🇳🇴 Vi må snakke om lønn før jeg signerer.
🇵🇱 Musimy porozmawiać o wynagrodzeniu, zanim podpiszę umowę.
6. pause – przerwa
🇳🇴 Jeg trenger en kort pause.
🇵🇱 Potrzebuję krótkiej przerwy.
Źródło: Norweska Inspekcja Pracy, Zdjęcie: pixabay
Przeczytaj również: Pracowałeś w Norwegii? Nowy dodatek emerytalny to nawet 34 tys. koron rocznie. Kto będzie mógł otrzymać dodatek?
Twórca treści na Wataha.no od 2018 roku, doświadczony dziennikarz od blisko 20 lat związany z Norwegią.
Specjalizuje się w opracowywaniu materiałów własnych oraz przekładaniu norweskich informacji na język polski w sposób zrozumiały i rzetelny.
W swojej pracy stawia na niezależność i neutralne podejście do spraw dotyczących Polonii w Norwegii, koncentrując się na faktach i realnych potrzebach czytelników.
